قازاق ءوزى كوك ءتۇستى ەجەلدەن جانىنا جاقىن تارتىپ, جاقسى دۇنيەنىڭ ءبارىن كوككە تەڭەگەن عوي. ماسەلەن, جاسىل ءشوپتى «كوك ءشوپ» دەيدى, دالا جايناپ, گۇلدەدى مە دەگەندى «كوك شىعىپ پا», «دالا كوكتەپ پە» دەيدى, اڭىز اڭگىمەلەردە دە ەر جىگىتتىڭ قاناتى رەتىندە «كوك تۇلپار» ءجيى قولدانىلادى. اققۋدىڭ بالاپانىن كوگىلدىر دەپ, قىزدىڭ ادەمىلىگىن «اققۋدىڭ كوگىلدىرىندەي» دەپ ماداقتاعان... كوك ءتۇس اسپان عانا ەمەس, تىرشىلىكتىڭ اۋادان كەيىنگى ءنارى – سۋدىڭ دا ءتۇسى. دۇنيەجۇزىنىڭ كارتاسىنداعى سىپىرا سارى بوياۋلى ءشول-شولەيتتىڭ ورتاسىندا كوك ءتۇس كورىنسە, ول قايناعان تىرشىلىكتىڭ كورىنىسىندەي ەلەستەيدى...
ەجەلگى ءرامىزتانۋ ىلىمىندەگى بۇلتسىز كوك اسپاننىڭ ءتۇسى بەيبىتشىلىكتىڭ, تىنىشتىقتىڭ, جاسامپازدىقتىڭ نىشانى بولسا, قازاقستان حالقى سول تالاپتىڭ ۇددەسىنەن تابىلىپ كەلەدى. تۋدىڭ نۇسقاسىن دايىنداۋعا قاتىسقان 600-گە جۋىق اۆتوردىڭ ىشىندە جەڭىپ شىعىپ, ءوزىنىڭ يدەياسىنىڭ بارىنەن باسىم ەكەنىن تانىتقان ش.نيازبەكوۆ وعان كۇن مەن ونىڭ استىندا قالىقتاعان قىراننىڭ بەينەسىن نەگە سالعانىن بىلاي ايتقان ەدى: «كوك اسپاندا كۇن بولۋى كەرەك. قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن الدى. الەم ەلدەرىمەن يىق تەڭەستىرە الاتىنداي جاعدايعا جەتتى, دەگەننىڭ نىشانى بۇل. ال بۇركىت – ەڭ بيىككە كوتەرىلەتىن قايسار قۇس. قىران قاشاندا قازاقتا ەرلىك پەن ازاتتىقتىڭ سيمۆولى بولعان. وسى قىراندى العاش رەت تەك ءبىزدىڭ بابالارىمىز عانا باعىندىرىپ, قولىنا قوندىرا بىلگەن. سوندىقتان دا قىران قۇستىڭ تۋىمىزدا بەينەلەنۋى – زاڭدىلىق!». («تۋ – مەملەكەتتىڭ ەڭ قىسقا جازىلعان كونستيتۋتسياسى»., «ەق».,ا.ەسالي.,25.11.2011جىل).
تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىك, ءتۇرلى ەتنوستار اراسىندا تاتۋلىق ورناعان, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق قالىپتاسقان, ەلىمىزدىڭ دامۋ سيپاتى مەن باستى نىشاندارىمىز – ەلتاڭبا مەن ءانۇرانىمىز دا ۇيلەسىم تاۋىپ, جاراسىم بەرىپ تۇر. جانداربەك مالىبەكوۆ پەن شوت-امان ءۋاليحان ۇسىنعان گەرب نۇسقاسىنىڭ قابىلدانعانى دا ۇتىمدى شەشىم بولدى. كوك اسپاننىڭ فونىنداعى شاڭىراق-كۇننەن جايىلعان شۇعىلا بارلىق تاراپقا قۇيىلىپ تۇر. ال قاناتتى پىراقتار قازاق تانىمىنىڭ ۇنەمى جوعارىعا ورلەپ, ارمانى مەن قيالىنىڭ ەشقاشان توقىرامايتىندىعىنىڭ سيمۆولى. جوعارىداعى جارقىراعان جۇلدىز بەن استىنداعى «قازاقستان» ءسوزى – وسىنىڭ ءبارى ءبىر دوڭگەلەكتىڭ ىشىنە سىيىپ, بىرتۇتاستىقتى ايعاقتاپ تۇر.
ءۇش ءرامىزدىڭ ىشىندەگى گيمننىڭ تاريحى قىزىقتاۋ. ول اۋەلى 1992 جىلعى ماۋسىمدا اتاقتى كومپوزيتورلار مۇقان تولەباەۆ, ەۆگەني برۋسيلوۆسكي جانە لاتيف ءحاميديدىڭ مۋزىكاسىنا جازىلعان مۇزافار الىمباەۆ, تۇمانباي مولداعاليەۆ, قادىر مىرزا ءالى جانە جادىرا دارىباەۆا سياقتى اقىندارىمىزدىڭ شىعارماسىمەن بەكىتىلدى. بۇل مۋزىكاسى دا, سوزدەرى دە قۋاتتى ءانۇران بولاتىن. الايدا كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ پەن اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانى بەيرەسمي گيمنگە اينالىپ, بۇكىل قازاق دالاسى, ەڭبەكتەگەن سابيدەن ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن سونى شىرقاپ كەتتى. ويتكەنى بۇل ءان قازاقتىڭ ازاتتىققا ۇمتىلعان اقىل-ويىنىڭ ەل مەن جەرگە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمىنىڭ ايقىن كورىنىسى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ءاننىڭ سوزىندەگى كەيبىر تۇستارىنا ەرەكشە قۋات بەرەتىن جاڭا جولدار ەنگىزىلىپ, 2006 جىلى ول پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلدى. وسى جولداردىڭ اۆتورى ماجىلىستەگى سول تالقىلاۋدى ءوز كوزىمەن كورگەن ەدى. ءسويتىپ بۇرىنعى «دۋماندى باستادى, دالاما قاراشى! كەڭ ەكەن جەر دەگەن, جەرگە ءدان شىقتى عوي. ءدان ەگىپ تەرلەگەن قازاعىم مىقتى عوي» دەگەن جولدار ن.نازارباەۆتىڭ وزگەرتۋىمەن «ەرلىكتىڭ داستانى, ەلىمە قاراشى! ەجەلدەن ەر دەگەن, داڭقىمىز شىقتى عوي. نامىسىن بەرمەگەن, قازاعىم مىقتى عوي!» دەپ, ال قايىرماسىنداعى «مەنىڭ ەلىم, مەنىڭ ەلىم, جىرىڭ بولىپ توگىلەمىن, گ ۇلىڭ بولىپ ەگىلەمىن, ەلىم! تۋعان جەرىم مەنىڭ — قازاقستانىم!» دەگەن جولدار دا از عانا وزگەرىسكە ۇشىراپ: «مەنىڭ ەلىم, مەنىڭ ەلىم, گ ۇلىڭ بولىپ ەگىلەمىن, جىرىڭ بولىپ توگىلەمىن, ەلىم! تۋعان جەرىم مەنىڭ – قازاقستانىم!» بولىپ شىقتى. ال ەندى ەكىنشى شۋماعىنداعى «ساعىمدى دالام بار, سابىرلى كولىم بار. قاراڭدار, جاراڭدار, وسىنداي ەلىم بار. قارسى العان ۋاقىتتى, ەجەلگى دوسىنداي. ءبىزدىڭ ەل باقىتتى, ءبىزدىڭ ەل وسىنداي» دەگەن جولدار «ۇرپاققا جول اشقان, كەڭ-بايتاق جەرىم بار. بىرلىگى جاراسقان, تاۋەلسىز ەلىم بار. قارسى العان ۋاقىتتى, ماڭگىلىك دوسىنداي, ءبىزدىڭ ەل باقىتتى, ءبىزدىڭ ەل وسىنداي!» دەگەن وزگەرىستەرىمەن قابىلدانىپ, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ قوسىلا شىرقايتىن گيمنىنە اينالعان ەدى.
قايبىر جىلى چەشەنستان استاناسىندا اۋىر اتلەتيكادان الەمدىك جارىس بولىپ, جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن سپورتشىمىز ي.ءيليننىڭ قۇرمەتىنە قازاقستاننىڭ ەسكى گيمنى شىرقالعاندا يليا بۇل ەمەس دەپ باسىن شايقاپ تۇرىپ الىپ, اقىرى جاڭا گيمندى شىرقاتقان ەدى... مىنە, بۇل بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز گيمنىنە دەگەن قۇرمەتىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
